එක්සත් ජාතීන්ගෙන් මුළු ලෝකයටම දැවැන්ත රතු එළියක් - ගෝලීය උණුසුම අංශක 2.8කින් ඉහළ යන ලකුණු

ඉදිරියේදී ගෝලීය උෂ්ණත්වය මින් පෙර ඇස්තමේන්තු කළ අගයට වඩා විශාල අගයකින් ඉහළ යා හැකි බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සදහන් කර ඇත .

මෙම සියවස තුළ ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සෙල්සියස් අංශක 1.5ක සීමාව ඉක්මවා ගිය ද, එය හැකි තරම් අවම මට්ටමක සහ කෙටි කාලසීමාවක පවත්වාගෙන යාම සඳහා හරිතාගාර වායු විමෝචන කඩිනමින් අඩු කළ යුතු බව එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන (UNEP) අවධාරණය කරයි.

UNEP විසින් බදාදා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද Emissions Gap Report 2026: The Point of Return නම් වාර්තාව මඟින් මේ බව පෙන්වා දී තිබේ.

අවුරුදු 76 කට පසු - ලංකාවම කණපිට ගහන්න එන දරුණුතම සහ ප්‍රබලතම ‘එල්නිනෝ’ තත්ත්වය

වාර්තාවට අනුව, සියවසේ මැද භාගය වන විට ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමේ උපරිමය සෙල්සියස් අංශක 1.7ත් 1.8ත් අතර මට්ටමක සීමා කර ගැනීමේ අවස්ථාවක් තවමත් පවතී. එහෙත්, එම ඉලක්කය ළඟා කර ගැනීම සඳහා වහාම සහ දැඩි ලෙස විමෝචන අඩු කිරීමේ පියවර ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.

ඒ අනුව, 2025 වසරේ මට්ටම්වලට සාපේක්ෂව 2030 වන විට හරිතාගාර වායු විමෝචන සියයට 18කින් ද, 2035 වන විට සියයට 45කින් ද, 2040 වන විට සියයට 69කින් ද අඩු කළ යුතු බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

උෂ්ණත්ව සීමාව ඉක්මවා යාම අවසානය නොවේ “ඉලක්කගත උෂ්ණත්ව සීමාව ඉක්මවා යාම යනු අප උත්සාහය අත්හැරිය යුතු බව නොවේ” යනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් වාර්තාවට සමගාමීව නිකුත් කළ පණිවිඩයක සඳහන් කළේය.

උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සීමා ඉක්මවා ගිය ද, එම තත්ත්වය හැකි තරම් කෙටි කාලයකට සීමා කරමින් සියවස අවසන් වන විට ගෝලීය උණුසුම නැවත සෙල්සියස් අංශක 1.5ට වඩා පහළ මට්ටමකට ගෙන ඒමට තවමත් හැකියාව පවතින බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

දේශගුණික ක්‍රියාමාර්ග වේගවත් කිරීම සඳහා සැලකිය යුතු අවස්ථා තවමත් පවතින බව ද වාර්තාව අවධාරණය කරයි. 2015 පැරිස් දේශගුණික ගිවිසුම සම්මත කර ගැනීමෙන් පසු පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රය සැලකිය යුතු වර්ධනයක් අත්කරගෙන තිබේ.

එමෙන්ම ගල් අඟුරු සහ තෙල් මඟින් සපයන බලශක්ති ප්‍රමාණයේ වර්ධනය ද අපේක්ෂා කළ මට්ටමට වඩා මන්දගාමී වී ඇති අතර, විවිධ දේශගුණික ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් ඇතැම් ප්‍රදේශවල විමෝචන අඩු කිරීමට ද හැකි වී ඇත.

UNEP විධායක අධ්‍යක්ෂ ඉන්ගර් ඇන්ඩර්සන් අවධාරණය කළේ, උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 1.5ක සීමාව ඉක්මවා යන සෑම ප්‍රමාණයකින්ම සහ එම උෂ්ණත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතින සෑම අමතර වසරකින්ම දේශගුණික අවදානම් තවදුරටත් වැඩි වන බවයි.

මෙම වසරේ රටවල් රැසකට බලපෑ මාරාන්තික ගංවතුර, දැඩි උෂ්ණත්ව තරංග සහ ලැව්ගිනි එහි ප්‍රතිවිපාක පිළිබඳ උදාහරණ ලෙස ඇය පෙන්වා දුන්නාය. උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමේ උපරිම සීමාව හැකි තරම් අඩු කර ගැනීමටත්, සියවස අවසන් වන විට එය නැවත සෙල්සියස් අංශක 1.5 මට්ටමට ගෙන ඒමටත් හැකි සෑම පියවරක්ම ගත යුතු බව ඇය වැඩිදුරටත් සඳහන් කළාය.

වත්මන් ප්‍රතිපත්ති යටතේ උෂ්ණත්වය අංශක 2.8කින් ඉහළ යා හැකියි වත්මන් දේශගුණික ප්‍රතිපත්ති එලෙසම ක්‍රියාත්මක වුවහොත්, මෙම සියවස තුළ ගෝලීය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 2.8කින් ඉහළ යා හැකි බව වාර්තාව අනතුරු අඟවයි. පසුගිය වසරේ පුරෝකථනවලට සාපේක්ෂව මෙවර අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල වඩාත් අහිතකර වී ඇති බව ද එහි සඳහන් වේ.

බැංකු ගනුදෙනුකරුවන්ට මහජන බැංකුවෙන් විශේෂ දැනුම්දීමක් - නොවැම්බර් 1 සිට ක්‍රියාත්මක වන අලුත්ම නීතිය මෙන්න

එක්සත් ජනපදය පැරිස් දේශගුණික ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම සහ ඓතිහාසික විමෝචන පිළිබඳ ඇස්තමේන්තු සංශෝධනය කිරීම ඊට බලපා ඇති කරුණු අතර වේ. එමෙන්ම, පෙර වාර්තාවෙන් පසුව රටවල් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද නව ජාතික වශයෙන් තීරණය කරන ලද දායකත්වයන් (NDCs) මඟින් දේශගුණික ඉලක්ක සම්බන්ධයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් අත්කරගෙන නොමැති බව ද වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

කෙසේ වෙතත්, දේශගුණික ප්‍රතිපත්ති මඟින් විමෝචන අඩු කිරීමට හැකි වී ඇති බවට සාක්ෂි වර්ධනය වෙමින් පවතින බැවින්, ගෝලීය උණුසුම සෙල්සියස් අංශක 1.5ක සීමාවට හෝ ඊට පහළ මට්ටමකට ගෙන ඒමේ හැකියාව තවමත් පවතී.

පුනර්ජනනීය බලශක්තිය තුන් ගුණයකින් වැඩි කිරීමේ අවශ්‍යතාව පැරිස් ගිවිසුමේ අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ගෝලීය ප්‍රගතිය ඇගයීමට ලක් කරන Global Stocktake (GST) ක්‍රියාවලිය තුළ හඳුනාගත් ඉලක්ක කඩිනමින් ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස ද UNEP වාර්තාව ඉල්ලා සිටී.

එම ඉලක්ක අතර ප්‍රධාන වන්නේ: 2030 වන විට පුනර්ජනනීය බලශක්ති ධාරිතාව තුන් ගුණයකින් ඉහළ නැංවීම.

බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩිදියුණු කිරීමේ වාර්ෂික වේගය දෙගුණ කිරීම. බලශක්ති පද්ධති තුළ පොසිල ඉන්ධන භාවිතයෙන් ඉවත් වීම.

කාබන් ඩයොක්සයිඩ් නොවන අනෙකුත් හරිතාගාර වායු විමෝචන අඩු කිරීම. වනාන්තර විනාශය සහ හායනය නැවැත්වීම හා හානි වූ වනාන්තර ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම. කෙසේ වෙතත්, මෙම ඉලක්ක බොහොමයක් සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් අත්කරගෙන ඇති ප්‍රගතිය ප්‍රමාණවත් නොවන බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

තුර්කියේ අන්ටාලියා නුවරදී ලබන මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිත COP31 දේශගුණික සමුළුව ද මෙම ක්‍රියාමාර්ග වේගවත් කිරීම සඳහා වැදගත් අවස්ථාවක් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. එහිදී ප්‍රමුඛ දේශගුණික ක්‍රියාමාර්ග යළි තහවුරු කිරීම,

2035 සහ 2040 වසර දක්වා ප්‍රමාණාත්මක ඉලක්ක දීර්ඝ කිරීම සහ වඩාත් පැහැදිලි සංඛ්‍යාත්මක ඉලක්ක හඳුන්වා දීම මඟින් රටවල කැපවීම් වඩාත් ප්‍රායෝගික හා මැනිය හැකි මට්ටමකට ගෙන ඒමට හැකි බව වාර්තාව යෝජනා කරයි.

ගල් අඟුරු, තෙල් සහ ගෑස් භාවිතය තවදුරටත් අඩු කළ යුතුයි ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සීමා ඉක්මවා යන ප්‍රමාණය අවම කර ගැනීම සඳහා පොසිල ඉන්ධන භාවිතය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කළ යුතු බව ද වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

2025 වසරේ මට්ටම්වලට සාපේක්ෂව 2035 වන විට මුළු බලශක්ති සැපයුම තුළ ගල් අඟුරු භාවිතය අවම වශයෙන් සියයට 55කින් ද, තෙල් භාවිතය සියයට 15කින් ද, ගෑස් භාවිතය සියයට 5කින් ද අඩු කළ යුතු බව එහි සඳහන් වේ.

2040 වන විට එම අඩු කිරීම් පිළිවෙළින් ගල් අඟුරු සඳහා සියයට 75ක්, තෙල් සඳහා සියයට 30ක් සහ ගෑස් සඳහා සියයට 35ක් දක්වා ඉහළ නැංවිය යුතුය. මෙම ඉලක්ක සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා රටවල් කඩිනම්, තිරසාර සහ මැනිය හැකි දේශගුණික ක්‍රියාමාර්ග ක්‍රියාත්මක කිරීම අත්‍යවශ්‍ය බව UNEP වාර්තාව අවධාරණය කරයි.