භීතියේ සංකේතයක් වූ මෝරුන්ගෙන් මිනිසාට අලුත් සේවයක් - සුළි කුණාටු අනාවැකි කියන්න විද්‍යාඥයන් මෝරුන්ගෙන් උදව් ගනී

මෝරුන් සුළි කුණාටු අනාවැකි සඳහා දත්ත එකතු කරන විද්‍යාඥයන්ගේ නව “සහයකයන්” “Jaws” චිත්‍රපටයේ මිනීමරු මෝරාගේ සිට “Sharknado” චිත්‍රපට මාලාවේ ටොනේඩෝ මගින් අහසට විසිවන මෝරුන් දක්වා, ජනප්‍රිය චිත්‍රපට තුළ මෝරුන් දිගු කලක් තිස්සේ ගිම්හාන භීතියේ සංකේතයක් ලෙස නිරූපණය වී තිබේ.

නමුත් එක්සත් ජනපදයේ නැගෙනහිර වෙරළට ඔබ්බෙන් සාගරයේ පිහිනන ඇතැම් මෝරුන් මේ වතාවේ කරන්නේ දඩයම් කිරීම පමණක් නොවේ.

ඔවුන් සුළි කුණාටුවක් ගොඩබිමට පැමිණීමට පෙර එහි ඇති විය හැකි තීව්‍රතාව තේරුම් ගැනීමට විද්‍යාඥයන්ට උපකාර වන වටිනා සාගර දත්ත ද එකතු කරමින් සිටිය හැකිය.

ඩෙලවෙයාර් විශ්වවිද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් පරීක්ෂා කරමින් සිටින්නේ මෝරුන්ට සාගර තත්ත්වයන් මනින සංවේදක රැගෙන යන, ආසන්න තත්‍ය කාලීන සාගර දත්ත නිරීක්ෂකයන් ලෙස ක්‍රියා කළ හැකිද යන්නයි.

එම දත්ත සාගර විද්‍යාත්මක, වායුගෝලීය සහ දේශගුණික ආකෘති වැඩිදියුණු කිරීමට භාවිත කළ හැකිය. මෙහිදී භාවිත කරන CTD ටැග් යනු කුඩා ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග වේ. ඒවා සාගර ජලයේ විද්‍යුත් සන්නායකතාව—ලවණතාව සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වන මිනුමක්—මෙන්ම උෂ්ණත්වය සහ ගැඹුරද මනිනු ලබයි.

මෝරා පිහිනන විට සහ විවිධ ගැඹුරට කිමිදෙන විට මෙම දත්ත අඛණ්ඩව එකතු වේ. ඩෙලවෙයාර් විශ්වවිද්‍යාලයේ සමුද්‍ර විද්‍යා හා ප්‍රතිපත්ති පාසලේ මහාචාර්යවරයකු සහ මෙම පර්යේෂණයේ ප්‍රධාන විමර්ශකයා වන ඒරන් කාර්ලයිල් පවසන්නේ මෙවැනි සත්වයන් මත සවි කරන සංවේදක භාවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම අලුත් අදහසක් නොවන බවයි.

විශේෂයෙන්ම විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ අඩු ධ්‍රැවීය ප්‍රදේශවල අලි මුද්‍රාවන් මත මෙවැනි සංවේදක වසර ගණනාවක් තිස්සේ සාර්ථකව භාවිත කර තිබේ. කාර්ලයිල් පවසන පරිදි, මෝරුන් මෙම පර්යේෂණයට විශේෂයෙන් සුදුසු විය හැකිය. එයට හේතුව ඔවුන් බහුලව දක්නට ලැබීම, පුළුල් ප්‍රදේශයක පැතිර සිටීම සහ බොහෝ ආරක්ෂිත සමුද්‍ර ක්ෂීරපායීන්ට සාපේක්ෂව පහසුවෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි වීමයි.

සාමාන්‍යයෙන් මෝරුන්ට ටැග් සවි කිරීමේදී අවධානය යොමු කරන්නේ ඔවුන් ගමන් කරන ප්‍රදේශ සහ භාවිත කරන වාසස්ථාන හඳුනා ගැනීම කෙරෙහිය. නමුත් ඩෙලවෙයාර් විශ්වවිද්‍යාලයේ කණ්ඩායම උත්සාහ කරන්නේ සුළි කුණාටු පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වඩාත් ප්‍රයෝජනවත් සාගර මිනුම් ලබාගැනීමටයි. ඒ සඳහා පර්යේෂකයන් තෝරා ගන්නේ සාගර මතුපිටට නිතර පැමිණෙන මෝරුන්ය.

එමගින් ටැග්වල එකතු වන දත්ත චන්ද්‍රිකා වෙත සම්ප්‍රේෂණය කළ හැකිය. උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ මෙවැනි පර්යේෂණ සඳහා කෙටි වරල් මාකෝ මෝරුන්, නිල් මෝරුන්, සිනිඳු මිටි හිස මෝරුන් සහ බාල වයස්කාර මහා සුදු මෝරුන් හොඳ අපේක්ෂකයන් ලෙස පෙර විශ්ලේෂණවලින් හඳුනාගෙන ඇත.

“අපි විශේෂයෙන්ම උනන්දු වන්නේ මිශ්‍ර ස්ථරය ලෙස හඳුන්වන සාගරයේ ඉහළ ස්ථරයේ ඇති තාප අන්තර්ගතය පිළිබඳවයි,” කාර්ලයිල් පැවසීය. මෙම සාගර ස්ථරයේ ඇති උණුසුම සුළි කුණාටු තීව්‍රතාවට වැදගත් බලපෑමක් ඇති කරයි. සාගරයේ උණුසුම් ජලය වැඩි තාපයක් රඳවාගෙන සිටින විට, එය සුළි කුණාටුවකට වැඩි ශක්තියක් ලබා දිය හැකිය.

එබැවින් උණුසුම් මිශ්‍ර ස්ථරයක් සාමාන්‍යයෙන් වඩා ශක්තිමත් කුණාටුවක් සඳහා හිතකර තත්ත්වයක් විය හැකිය.

  ඩෙලවෙයාර් විශ්වවිද්‍යාලයේ සමුද්‍ර විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධි අපේක්ෂිකාවක වන කැරොලයින් වයර්නිකි පවසන්නේ ටැග් කිරීමේ කටයුතු සාමාන්‍යයෙන් මැයි මස මුලදී ආරම්භ කරන බවයි.

එම කාලයේදී දිගු දුර සංක්‍රමණය කරන මෝරුන් අත්ලාන්තික් සාගරයේ ශීත වාසස්ථානවල සිට වෙරළට ආසන්න ප්‍රදේශ වෙත පැමිණෙති. පර්යේෂකයන් පර්යේෂණ නෞකාවකින් වෙරළේ සිට සැතපුම් 30–40ක් පමණ, එනම් කිලෝමීටර් 50–65ක් පමණ දුරට ගමන් කරයි.

එහිදී ඇමක් සහිත රේඛා යොදා මෝරෙකු ඇමට පැමිණෙන තෙක් සාමාන්‍යයෙන් පැය දෙක තුනක් පමණ බලා සිටී. මෝරෙකු අල්ලාගත් පසු, ටැගය උගේ පෘෂ්ඨීය වරලට සවි කරනු ලැබේ.

“මෝරා මතුපිටට පැමිණෙන සෑම අවස්ථාවකදීම, ටැගයට චන්ද්‍රිකා ග්‍රාහකයන්ගේ කක්ෂගත ජාලය සමඟ සන්නිවේදනය කර දත්ත සම්ප්‍රේෂණය කළ හැකිය,” යනුවෙන් කාර්ලයිල් පැහැදිලි කළේය.

මිනිත්තු කිහිපයකින් අවසන් වන “පිට් ක්‍රූ” මෙහෙයුම කාර්ලයිල් පවසන්නේ මෝරෙකුට ටැගයක් සවි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ඔටෝ ධාවන තරගයක “පිට් ක්‍රූ” කණ්ඩායමක් ක්‍රියා කරන ආකාරයට සමාන බවයි. සාමාන්‍යයෙන් සම්පූර්ණ ක්‍රියාවලියට ගත වන්නේ මිනිත්තු පහකටත් අඩු කාලයකි.

‘ආදරණීය තරුවක්’ පළමු ප්‍රදර්ශනයට ආ ශනුද්‍රි- හැමෝම පුදුම කරවමින් කැපී පෙනුණු ඒ වෙනස්ම ලුක් එක මෙන්න

මෝරුන්ට සිදුවන බලපෑම අවම කිරීම සඳහා මෙම ක්‍රියාවලිය ආයතනික සත්ව ආරක්ෂණ අධීක්ෂණය යටතේ සිදු කෙරේ.

ටැග් සවි කිරීමට භාවිත කරන ද්‍රව්‍ය කාලයත් සමඟ දිරාපත් වී අවසානයේ මෝරාගෙන් වෙන්වන ආකාරයට නිර්මාණය කර තිබේ. එමෙන්ම මෝරෙකු ආතතියට පත්ව හෝ තුවාල වී සිටින විට ඔහුගේ ස්වාභාවික හැසිරීම් වෙනස් විය හැකි බැවින්, එවැනි තත්ත්වයක් දත්තවල නිරවද්‍යතාවට බලපෑම් කළ හැකිය.

එබැවින් සෑම මෝරෙකුම මුදා හැරීමට පෙර සෞඛ්‍ය පරීක්ෂාවකට ලක් කරනු ලැබේ. ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ මෝරුන්ගේ “අතිශය නාට්‍යමය” නිරූපණයන් සමඟ සසඳන විට සැබෑ පර්යේෂණ කටයුතු බෙහෙවින් සාමකාමීය. වයර්නිකි එය 1975 වසරේ “Jaws” චිත්‍රපටයේ අමිටි දූපත භීතියට පත් කළ දැවැන්ත මහා සුදු මෝරාට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් අත්දැකීමක් ලෙස විස්තර කළාය. “එය ගිණුම් අංශයේ බොබ් වගේ.

ඔහු ආපසු යාමට පෙර දවසේ උෂ්ණත්ව පැතිකඩට සම්බන්ධ වී සිටිනවා,” යනුවෙන් ඇය විහිළුවට පැවසුවාය. මෙම පර්යේෂණය “Sharknado” චිත්‍රපට මාලාවටද කිසිසේත්ම සමාන නොවේ. “අපි තවමත් මෝරුන් ජල පෝෂක ප්‍රදේශවලට සහ ඉන් පිටතට යවන්නේ නැහැ,” වයර්නිකි විහිළුවෙන් පැවසුවාය. කෙසේ වෙතත්, අනාගතයේදී තවත් මෝරුන් මෙම පර්යේෂණයට එක් කර ගැනීම “බොහෝ විනෝදජනක” විය හැකි බවද ඇය සඳහන් කළාය.

සුළි කුණාටු පිළිබඳ වඩා හොඳ අනාවැකි මෙම ව්‍යාපෘතිය සාර්ථක වුවහොත්, මෝරුන් විසින් එකතු කරන දත්ත එක්සත් ජනපදයේ නැගෙනහිර වෙරළට ළඟා වන සුළි කුණාටුවල තීව්‍රතාව වඩාත් නිවැරදිව පුරෝකථනය කිරීමට උපකාරී විය හැකිය. උතුරු කැරොලයිනා සිට මැසචුසෙට්ස් දක්වා වෙරළබඩ ප්‍රජාවන් සඳහා එවැනි තොරතුරු ඉතා වැදගත් විය හැකිය.

"මට දැනුණේ පන්සලකට ආවා වගේ..." නිව්යෝර්ක්හි බංගලාව අවන්හලට ගිය ෂාරුක් ඛාන් කියපු කතාව විකාස් ඛන්නා හෙළි කරයි

වඩාත් නිවැරදි අනාවැකි මගින් ක්‍රමයෙන් ශක්තිමත් වන සුළි කුණාටුවලට මුහුණ දීම සඳහා වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීමට ජනතාවට සහ බලධාරීන්ට වඩා හොඳින් සූදානම් විය හැකිය. බොහෝ මිනිසුන් තම ජීවිතයේදී වනයේ මෝරෙකු දැකීමට පවා නොහැකි වුවත්, ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය හරහා ඔවුන් ගැන බියජනක ප්‍රතිරූපයක් ගොඩනැගී තිබේ.

නමුත් කාර්ලයිල් පවසන්නේ සැබෑ මෝරුන් එම ප්‍රතිරූපයට වඩා බොහෝ වෙනස් බවයි.

“ඔවුන් සාගර ජීවිතයට පරිපූර්ණ ලෙස අනුවර්තනය වූ විස්මිත සතුන්.ඔවුන්ගෙන් අපට විශාල ප්‍රමාණයක් ඉගෙන ගත හැකියි. මෝරුන්ට මිනිසුන්ට උපකාර කළ හැකි බව අපට පෙන්විය හැකි නම්, එය දෙපාර්ශ්වයටම ජයග්‍රහණයක්,”

ඔහු පැවසීය.