කාලගුණයේ පෙරළිය සහ ශ්‍රී ලංකාව - එල් නිනෝ අභියෝගය හමුවේ රටක සූදානම

පැසිෆික් සාගරයේ මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල මුහුදු ජල මට්ටම අසාමාන්‍ය ලෙස උණුසුම් වීමෙන් ආරම්භ වන එල් නිනෝ (El Niño) සංසිද්ධිය, ලොව පුරා කාලගුණ විපර්යාස ඇති කරන ප්‍රබල සාධකයකි. ශ්‍රී ලංකාව වැනි ඝාමීය දූපත් රටකට මෙම ස්වභාවික සංසිද්ධියෙන් එල්ල වන බලපෑම ඉතා සංකීර්ණ, බරපතල සහ අන්ත ස්වභාවයක් ගනී.

එල් නිනෝ සහ ශ්‍රී ලංකීය කාලගුණ විපර්යාසය

එල් නිනෝ තත්ත්වයක් ක්‍රියාත්මක වන විට සාගර වායු ධාරා සහ මෝසම් සුළං රටාවල දැඩි වෙනස්කම් ඇති වේ. ශ්‍රී ලංකාවට මෙහිදී හිමිවන්නේ සාමාන්‍යයෙන් වියළි හා උණුසුම් මුහුණුවරකි:

මෝසම් සුළං දුර්වල වීම: නිරිත දිග මෝසම් වර්ෂාව දුර්වල වීම නිසා බස්නාහිර, දකුණු සහ මධ්‍යම කඳුකරයේ ඇතැම් ප්‍රදේශවලට ලැබිය යුතු වර්ෂාපතනය ඌන වේ.

අන්ත උණුසුම සහ තාප ආතතිය: වායුගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑම නිසා දිවයිනේ බොහෝ ප්‍රදේශවල දහවල් කාලයේ දැඩි උණුසුම් කාලගුණ තත්ත්වයන් සහ තාප දර්ශක (Heat Index) අගයන් ඉහළ යාම් වාර්තා වේ.

දේශගුණික විපර්යාස (Climate Whiplash): මුල් අවධියේදී දැඩි නියඟයක් සහ ජල හිඟයක් ඇති කළද, ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඊට පසුව හදිසි අධික වර්ෂාපතන සහ ගංවතුර තත්ත්වයන් ඇති වීමේ අවදානමක්ද (දේශගුණික හැරවුම්) මීට අන්තර්ගත වේ.

කෘෂිකර්මාන්තයට සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට එල්ල වන බලපෑම 

යල් කන්නයේ අස්වනු අඩුවීම: ජලාශවල ජල මට්ටම පහළ යෑම නිසා යල් කන්නයේ කුඹුරු අස්වැද්දීම අඩාල වන අතර, තේ, පොල් සහ රබර් වැනි අපනයන බෝගවල නිෂ්පාදන ධාරිතාවද පහළ යයි.

ආහාර උද්ධමනය: දේශීය නිෂ්පාදන ඇඳ වැටීම හරහා අත්‍යවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍යවල හිඟයක් සහ මිල ඉහළ යාමක් සිදුවන බැවින්, පාරිභෝගික ජනතාව දැඩි ආර්ථික පීඩනයකට ලක් වේ.

ජල සම්පත, බලශක්තිය සහ සෞඛ්‍ය අර්බුද

මෙම තත්ත්වය හුදෙක් කාලගුණයට පමණක් සීමා නොවී, රටේ සමස්ත ජනජීවිතයම අඩපණ කළ හැකි ක්ෂේත්‍ර කිහිපයකටම බලපෑම..

ජල විදුලි උත්පාදනය අඩාල වීම: මහ ජල විදුලි ජනන මධ්‍යස්ථාන පෝෂණය කරන ජලාශ සිඳී යාම නිසා විදුලි උත්පාදනයට බාධා ඇති වේ. මෙහිදී විකල්ප ලෙස ඛනිජ තෙල් සහ ගල් අඟුරු මත යැපීමට සිදුවීම නිසා රටේ විදේශ විනිමය සංචිතවලට දැඩි බරක් එකතු වේ.

පානීය ජල හිඟය සහ සෞඛ්‍ය ගැටලු: ළං වන නියඟයත් සමඟ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පානීය ජල මූලාශ්‍ර සිඳී යයි. ජනතාව අපිරිසිදු ජලය භාවිත කිරීමට පෙළඹීම නිසා බෝවන රෝග මෙන්ම වකුගඩු ආශ්‍රිත රෝග (CKDu) වැනි තත්ත්වයන් උග්‍ර වීමේ අවදානමක් පවතී.

විශේෂ අවධානයට: ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ දැඩි එල් නිනෝ සමයන්හිදී (උදාහරණයක් ලෙස 2016-2017 වැනි වකවානු) දිස්ත්‍රික්ක බහුතරයක් නියඟයෙන් සහ ආපදාවලින් පීඩාවට පත් විය. එබැවින්, මෙවැනි තත්ත්වයන් පූර්ව හඳුනාගැනීමේ පද්ධති (Early Warning Systems) ශක්තිමත් කිරීම, ජල කළමනාකරණය විධිමත් කිරීම සහ දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන (Climate-resilient) නවීන කෘෂිකාර්මික ක්‍රමවේද වෙත යොමුවීම ජාතික අවශ්‍යතාවක් වී තිබේ.