ඉරානයේ වෙළෙඳ හවුල්කරුවන්ටත් ඇමරිකානු සම්බාධක අවදානමක් - ඉරාන “ආර්ථික හුස්ම හිරකිරීමකට” ට්‍රම්ප්ගේ සූදානමක්

ඉරානය හුදකලා කිරීමේ අරමුණින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය නව ආර්ථික සම්බාධක සහ ද්විතීයික සම්බාධක ක්‍රියාමාර්ග දැඩි කිරීමට සැලසුම් කර තිබීමත් සමඟ ඉරානයේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ හවුල්කරුවන් රැසක්ද දැඩි පීඩනයකට ලක්වීමේ අවදානමක් මතුව තිබේ.

ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ පරිපාලනය ඉරානයට එරෙහිව “ආර්ථික හුස්ම හිරකිරීමක්” සිදුකිරීමේ සැලසුම් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර, ඉරානය සමඟ ව්‍යාපාරික කටයුතු තවදුරටත් පවත්වාගෙන යන පාර්ශ්වයන්ටද දඬුවම් පැනවිය හැකි බවට අනතුරු අඟවා තිබේ.

ඇමරිකානු භාණ්ඩාගාර ලේකම් ස්කොට් බෙසන්ට් සඳහන් කර ඇත්තේ නව ද්විතීයික සම්බාධක මගින් ඉරානයේ ඩිජිටල් වත්කම්, තාක්ෂණය, රන්, ගුවන් සේවා සහ නාවික ප්‍රවාහන යන ක්ෂේත්‍ර ඉලක්ක කිරීමට සැලසුම් කර ඇති බවයි.

එමෙන්ම ඉරානයේ තෙල් ආදායම් උපයා ගැනීම, අවි මිලදී ගැනීම සහ සයිබර් ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය දක්වන බවට චෝදනා එල්ල වූ පුද්ගලයන්, සමාගම් සහ නෞකා 60කට එරෙහිවද නව සම්බාධක පනවා තිබේ.

හයිටියේ සන්නද්ධ කල්ලි ප්‍රහාරයකින් 47 දෙනෙකු මරුට- එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයෙන් වාර්තාවක්.

චීනය ඉරානයේ විශාලතම වෙළෙඳ හවුල්කරුවා චීනය වන අතර, ඉරානයේ තෙල් නොවන විදේශ වෙළෙඳාමෙන් තුනෙන් එකකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් චීනය සමඟ සිදුවේ. එමෙන්ම ඉරාන තෙල් අපනයනවලින් සියයට 90කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් මිලදී ගන්නා ප්‍රධාන පාර්ශ්වයද චීනයයි.

2025 වසරේදී දෙරට අතර නිල වශයෙන් වාර්තා වූ වෙළෙඳාම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 9.96ක් වූ අතර, වාර්තා නොවූ ඉරාන බොරතෙල් අපනයනද සැලකූ විට එම වටිනාකම තවත් ඉහළ යයි.

ඉරානයට එරෙහි ඇමරිකානු සම්බාධක චීනය දැඩි ලෙස විවේචනය කර ඇති අතර, තම රටේ අයිතිවාසිකම් සහ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීමට අවශ්‍ය සියලු ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බව බීජිං පවසා තිබේ.

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඉරානයට ආසන්නව පිහිටි එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයද ඉරානයේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස දිගු කලක් කටයුතු කර තිබේ. 2024 වසරේදී දෙරට අතර ද්විපාර්ශ්වික වෙළෙඳාම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 28ක් පමණ වූ අතර, එම වසරේදී ඉරානයේ විශාලතම ආනයන මූලාශ්‍රය වූයේද එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයයි.

කෙසේ වෙතත්, ඉරානය විසින් එල්ල කරන ලද බැලස්ටික් මිසයිල ප්‍රහාරයකින් අනතුරුව එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ඉරානය සමඟ වෙළෙඳ හා මූල්‍ය ගනුදෙනු අත්හිටුවීමට පියවර ගෙන ඇති බව වාර්තා වේ.

තුර්කිය තුර්කියද ඉරානය සමඟ සැලකිය යුතු වෙළෙඳ සබඳතා පවත්වාගෙන යන රටකි. 2024 වසරේදී දෙරට අතර ද්විපාර්ශ්වික වෙළෙඳාම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 5.7ක් පමණ විය. තුර්කිය ඉරානයෙන් ස්වාභාවික ගෑස් ඇතුළු බලශක්ති නිෂ්පාදන ආනයනය කරන අතර, යන්ත්‍රෝපකරණ, රසායනික සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන ඇතුළු භාණ්ඩ ඉරානයට අපනයනය කරයි.

ඉරාකය ඉරාකයද ඉරාන බලශක්තිය මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පවතී. ඉරානයෙන් ආනයනය කරන ස්වාභාවික ගෑස් සහ විදුලිය ඉරාකයේ බලශක්ති අවශ්‍යතාව සපුරාලීමේදී වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කරයි. 2025 වසරේදී ඉරානය සහ ඉරාකය අතර වෙළෙඳාම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 10කට අධික වූ බව වාර්තා වේ.

නව ඇමරිකානු සම්බාධක හේතුවෙන් ඉරාන බලශක්තිය සඳහා ගෙවීම් සිදුකිරීමේදී ඉරාකයටද ගැටලු මතුවිය හැකිය. ඉන්දියාව ඉන්දියාවද ඉරානයේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ හවුල්කරුවන් අතර සිටී.

කෙසේ වෙතත්, මෑත වසරවල දෙරට අතර වෙළෙඳාම අඩුවී ඇති අතර, 2026 මාර්තු මාසයෙන් අවසන් වූ මූල්‍ය වසරේදී එය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.6ක් පමණ විය. ඉන්දියාව ප්‍රධාන වශයෙන් සහල්, තේ, සීනි සහ ඖෂධ ඉරානයට අපනයනය කරන අතර, ඉරානයෙන් වියළි හා නැවුම් පලතුරු ඇතුළු භාණ්ඩ ආනයනය කරයි.

වසර හතක පමණ විරාමයකින් අනතුරුව, ඇමරිකාව ඉරාන බොරතෙල් අපනයන සම්බන්ධයෙන් සම්බාධක තාවකාලිකව ලිහිල් කිරීමෙන් පසු ඉන්දියාව අප්‍රේල් මාසයේදී යළිත් ඉරාන බොරතෙල් ආනයනය ආරම්භ කළේය.

කෙසේ වෙතත්, ඉරාන බලශක්ති නිෂ්පාදන මිලදී ගන්නා ඉන්දීය පිරිපහදු ආයතන ඇතුළු ඕනෑම පාර්ශ්වයකට සම්බාධක පනවන බවට වොෂින්ටනය අනතුරු අඟවා තිබීම හේතුවෙන් ඉන්දියාව සහ ඉරානය අතර ඉදිරි වෙළෙඳ සබඳතාද දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක්විය හැකිය.

ඒ අනුව චීනය, ඉන්දියාව, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, තුර්කිය සහ ඉරාකය ඇතුළු ඉරානයේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ හවුල්කරුවන්ට ඉදිරියේදී ඇමරිකානු සම්බාධක සහ එම සම්බාධක උල්ලංඝනය කිරීමේ අවදානම අතර සිය වෙළෙඳ සබඳතා සමබර කර ගැනීමට සිදුවනු ඇත.

ඉම්රාන් ඛාන්ගේ සෞඛ්‍යය වෙනුවෙන් අර්ජුනත් එක්වෙයි – හිටපු ක්‍රිකට් නායකයන්ගෙන් පකිස්ථාන අගමැතිට ලිපියක්